Udruženje pčelara - pčelarstvo Maradik

mr Naum, Dobrila, Dipl.ing.stočarstva Vladimir, Ignjat i Dipl.socijalni radnik Olivera Bandžov

HIGIJENSKO PONAŠANJE PČELA RADILICA ZARAŽENIM ATL II

Mr NAUM BANDZOV

Nakon sto je objavljen clanak s gor­njim naslovom, dobivam mnoga pisma i telefonske pozive od pčelara iz cijele Jugoslavije, koji traze dodatna objasnjenja. Nasi pcelari traze objasnjenja o pregledu dosada­snjih istrazivanja u svijetu, nesto vise podataka o uzroeniku amerieke gnji­lace pcelinjeg legla bacillus larvae, te o nacinima sirenja zaraze i zivotnoj sredini. Zele znati vise o genetskom ponasanju pčelinje zajednice kao socijalnog bica, a takoder o selekciji pčela otpornih na americku gnjilocu legla. Mislim, a nauka je to potvrdila, da je za uspjesnu borbu protiv bilo koje bolesti razumjeti slozenu inte­rakciju, tj. odnose izmedu pcela i patogena. Stoga je potrebno nase pcelare sto vise naobraziti kako bismo uspjesno svi zajedno, a ne pojedinaeno, sprecavali tu opaku bolest, a i sve ostale bolesti koje pri­jete pcelarstvu. Zelim napomenuti da masovna upotreba lijekova u pcelar­stu slabi otpornost organizma pcele i izaziva kontaminaciju meda. U posljednje vrijeme nase je pcelare zahvatila »ljekomanija« i stalno pitaju koji su lijekovi potrebni za pre­ventivu od bolesti pcela, a neki nasi »ugledni pcelari«, medu njima i neki veterinari i lijecnici uzimaju si pravo da propagiraju upotrebu ljekova u velikim dozama u prevenitivni, na protiv ovoga ja propagiram biolosku, genetsku i tehnolosku metodu, odnosno osposobljavanju pcele da to same cine. Nasi neupuceni pcelari na dopustenu dozu lijekova jos poveca­vaju dozu i tako stete i sebi i drugima.

Ako svojim clancima pomognem na­sem prosjecnom pcelaru (kojih je naj­vise), koji ce primijeniti neke moje savjete, dobit cu dopunski potsticaj za buduci rad. Clanci koji ce biti objav­ljeni u nastavcima zapravo su mnoge studije o ameriekoj gnjiloci legla raz­nih strucnjaka iz cijelog svijeta. Tru­dio sam se da istaknem ono bitno sto ce razumjeti nas prosjecan pcelar koji zeli proizvoditi bolje matice za sebe, svoje prijatelje, za trziste. Koliko cu uspjeti, pokazat ce buduenost.

U svijetu je opcepoznato da se protiv americke gnjiloce legla moze uspjesno boriti bioloskim, tehnoloskim, genetskim i medikamentoznim metodama ovisno o stupnju zaraze.

To me posebno zainteresiralo poslije trodnevnog pcelarskog tecaja, koji je odrzan u listopadu 1983. god. u Vin­kovcima, a koji organizirala Intendanska uprava SSNO. Tecaj je vodio prof. de. Jovan Kulincevic. Izmedu ostalog govorio je o otpornosti pcela na razne bolesti, primjerice o otpor­nosti na amerieku gnjilocu pcelinjeg legla. Moje zanimanje za tu temu naraslo je nakon savjetovanja pcelara u Zagrebu u prosineu 1983. godine kada sam od prof.dr Dure Sulima­novica saznao o metodi lijecenja pce­linjih zajednica (antibioticima i kemoterapeutima)

Postavio sam si zadacu:

1. da pronadem sto je moguce vise strucne literature o otpornosti pcela na americku gnjilocu legla.

2. da prakticnim metodama ispitam te mogucnosti na Apis mellifera car­mka.

Nakon prakticnih eksperimenata zakljucio sam da mogu stvoriti otpor­nija drustva na americku gnjilocu legla, ne samo profesionalni selekeio­nari matiea, nego to mogu ciniti i obicni pcelari koji su sposobni proi­zvoditi bolje matiee za sebe. To je zakljucio i poznati americki strucnjak Taber (1982) koji je radio na svom pcelinjaku sa Apis mellifera ligustiea. Tako misli i poznati pcelar iz drzave Vermont, Charls Mraz, koji je jos 1928 god. uvidio da kod odredenih populacija pcela postoji prirodna otpornost na americku gnjilocu legla. On se jos od tada, na svoj nacin kori­stio takvim pcelama. To su cinili i neki drugi pcelari (Mraz, 1982). Takvo misljenje potvrduju mnogi slucajevi uginuca pcelinjih zajednica od masovnih zaraza, a poslije obnav­ljanja i povecanje na tim istim lokali­tetima broja kosnica.

Tako je primjerice na Havajskim oto­cima Eekert (1950) velikim prirod­nim eksperimentom pokazao da i u nagloj epidemiji ima rezistentnih (ot­pornih) pcelinjih zajedniea. Naime, vise tisuca zajednica unistila je ame­ricka gnjiloca legla. Prezivjele su jasno rezistentnije zajednice koje su se ponovo razmnozile na vise stotina, a da kod njih nije naden trag bolesti, iako je u stablima i u stijenama koje su nastanjivale dugo bolesne zajedni­ce, sigurno ostalo dosta spora. (Chauvin 1952).

Takvi su primjeri zabiljezeni i kod nas u Makedoniji, na bitolskom pod­rucju. Naime, prema kazivanju starih pcelara to su podrucja dva puta zahvatile velike invazije americke gnjilace pcelinjeg legla. Prva invazija bila je 1907. godine kada su pcelinje zajednice naglo pocele oboljevati i siriti neugodan smrad. Postoje takoder podaci da je bitolski valija osnovao komisiju koja je trebala utvrditi zasto pcele ugibaju i pozvao je strucnjake iz Soluna. Oni su pregledali vise od 7000 pcelinjih zajedniea od kojih je 800 bilo bolesnih. Drugi nalet te bolesti u bitolskom kraju bio je 1942. godine. Tada su bugarske vlasti dovele veterinare iz Sofije, koji su dijagnosticirali americku gnjilocu legla. Kad su poduzete odredene mjere broj pceli­njih zajednica na tom podrucju obno­vio se i povecao. Danas bitolski kraj jedno je od nasih najrazvijenijih pce­larskih podrucja.            

-          Park i suradnici (1936) sakupili su 25 pcelinjih zajednica iz raznih dije­lova SAD-a za koje se vjerovalo da pokazuju znakove otpornosti prema americkoj gnjiloci legla. Umetnuvsi u okvire s leglom komad saca od naj­manje 75 staniea s leglom uginulim od americke gnjiloce legla, zakljucili su da 7 pcelinjih zajednica, tj. 28% zajednica, ne reagira na bolest. Zatim su oformili izolirano sparivaliste, gdje su proizvodili nove generacije matica i trutova od otpornih zajedica i svake su godine povecavali postotak neoboljelih zajednica. Nakon genera­cije selekcije postigli su 98% zajednica otpornih na američku gnji­locu legla (Rothenbuhler, 1958).

-          Rothenbuhler (1954) je istodobno razvio dvije linije. Jednu otpornu, za koju je matica uzeta od pcelara Edwarda G. Browna iz Ajove u SAD, od koje je izvedena otporna Brown-linija umjetnim osjemenjava­njem. Druga osjetljiva linija dobivena je od pčelara Homer Van Scoya iz drzave New York. Selekcija se ostva­rivala kroz nekoliko generacija. Doze zaraze povecavane su u Brown-liniji, a smanjivanje u liniji Van Scoy. Na kraju vecina zajednica drustava Brown-linije nije pokazivala znakove bolesti kada je bila inokulirana i sa 1000 stanica legla napadnutog ame­riekom trulezi. Veci dio zajednica linije Van Scoy oboljelo je nakon ino­kulacije samo s jednom ili s dvije zarazene stanice (Rothenbuhler, 1958).

-          Thompson (1964) i Mourer (1964.) ispitivali su otpornost, tj. higijensko ponasanje pcelinje zajed­nice pri intenzivnom prihranjivanju secernim sirupom ili kad u prirodi postoji jaka pasa. Zakljucili su da ti faktori stimuliraju pcele i potsticu ih na aktivnije ciscenje uginulog legla.

-          Gochnauer i LArrivee (1969) u Otavi su inokulacijom ispitivali sporama amerieke gnjiloce legla u jednom pcelinjaku gdje su i neinokuli­rane zajednice postavljene odmah pokraj umjetno zarazenih zajednica. Svrha ispitivanja bila je otkriti preno­senje zaraze s jedne zajednice na dru­gu. Iako su u svim zajednicama redovno pregledavane matice i doda­vanje nastavaka, neinokulirana zajednica nije oboljela. To pokazuje kako za razvoj infekcije nije uvijek dovoljno prenosenje spora pcelama koje nalijecu u druge kosnice, zatim upotreba alatki za pregled ili druge opreme.

-          Taber (1982) proizveo je 150 matica koje je umjetno osjemenio, svaku spermom od jednog truta. Testiranje je pokazlo da su zajednice od samo 8 matica bile otporne, tj. 5%. Od matica za koje je pretpstavljao da su heterozigotne proizve­dene su nove, od kojih je polovica (50 posto) bila homozigotno otporne na amerieku gnjilocu legla. Istodobno tj. u dvije generacije kod prirodnog nekontroliranog parenja dobiveno je oko 25% otpornih zajednica.

-          Milne (1982) u laboratoriju je ispi­tivao kako brzo male grupe pčela, bez matice a s pomocu kaveza ukla­njaju zamrznuto leglo. Ta metoda moze posluziti za testiranje higijen­skog ponasanja, koje je mnogo jeftinije i koje se sve cesce upotrebljava za mjerenje ekonomskih osobina medo­nosne pcele.

                                                                                                               ,,PČELA,,    BROJ 12 – 1990.